Be a member
Send article with e-mail
Your e-mail *
Friend e-mail *
CAPTCHA *
CAPTCHA Code *
Refresh CAPTCHA
Comment
* required fields
Send
More
Αναθηματικό ανάγλυφο με τον Πάνα και Νύμφες. 330 π.Χ., Στοά του Αττάλου, Αθήνα.
- +
by Archaeology Newsroom

Σπήλαια της Αττικής αφιερωμένα στη λατρεία του θεού Πάνα

Η εισαγωγή της λατρείας του Πάνα στην Αττική συνδέεται με τον πανικό που ο θεός ενέσπειρε στους Πέρσες στη μάχη του Μαραθώνα. Ο Αρκάδας Πάνας λατρεύεται σε σπηλιές, χώρους στον αντίποδα του πολιτισμένου βίου, που υπογραμμίζουν παράλληλα την ετερότητα της πατρίδας του.
1. Σπηλιά Οινόης Β΄, Μαραθώνας. Οι προσκυνητές αφιέρωσαν στον Πάνα και τις Νύμφες μια σπηλιά με πέντε θαλάμους όπου βράχια και σταλακτίτες φτιάχνουν με τα χρώματά τους ένα νεραϊδότοπο. Εντοπίστηκαν νεολιθικές ταφές και ευρήματα που φθάνουν ως την Υστεροελλαδική ΙΙΙ (1600-1100 π.Χ.). Το σπήλαιο ξαναλειτούργησε την κλασική εποχή. Βρέθηκαν όστρακα αγγείων, πήλινα ειδώλια του Πάνα και των Μαραθωνίδων Νυμφών.
2. Λυχνοσπηλιά ή Άντρο Πάνα, Πάρνηθα. Η σπηλιά έχει τρεις επιφανειακές πηγές νερού και δύο θαλάμους. Στο βορινό μέρος το δάπεδό της σκεπάζεται από πετρωμένες ροές (gours), που η ύλη τους έχει σχηματίσει μεγάλες λεκάνες στο κέντρο της σπηλιάς. Σε συλλογή νερού σε λεκάνη βρέθηκαν niphargus για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Επίσης: όστρακα προϊστορικής και μυκηναϊκής κεραμικής, θραύσματα αγγείων από το 1000 ως τον 5ο αιώνα π.Χ., αγαλματίδια και ανάγλυφα με τον Πάνα, τον Ερμή, τις Νύμφες, λουτροφόρος και εκατό γαστρώδη αγγεία (θυμιατήρια). Το σπήλαιο πήρε το όνομά του από τα παλαιοχριστιανικά λυχνάρια που υπερβαίνουν τις δύο χιλιάδες.
3. Ακρόπολη Αθηνών. Στη βορειοδυτική πλευρά της Ακρόπολης υπάρχουν τρία σπηλαιώδη χάσματα, τελείως ανοικτά και με μικρό βάθος. Στο Α΄ τοποθετείται η πηγή της Κλεψύδρας, το Β΄ ήταν αφιερωμένο στον Απόλλωνα. Από το Γ΄ δεν υπήρξαν ευρήματα. Ένα πραγματικό σπήλαιο που εντοπίστηκε αποδόθηκε στον Πάνα.
4. «Νυμφαίο» Πεντέλης. Μαρμάρινη σπηλιά, μόλις 30 μ. χαμηλότερα από το κυριότερο λατομείο της αρχαιότητας. Η ζωή εκεί αρχίζει στα τέλη του 5ου αιώνα π.Χ και διακόπτεται το 2ο αιώνα μ.Χ. Ενυπόγραφα αναθήματα στις Νύμφες, που εικονίζονται με τον Ερμή και τον Πάνα, είναι τα δύο ανάγλυφα του 4ου αιώνα π.Χ. Βρέθηκαν πήλινα ειδώλια, πολλά λυχνάρια φωτισμού και κομμάτια μαρμάρινης λεκάνης. Πρόκειται άραγε για νυμφαίο – μαντείο όπου ασκείται η υδρομαντική και η λεκανομαντεία;
5. Σπηλιά του Πάνα, Δαφνί. Η σπηλιά έχει σχήμα χωνιού και χωρίζεται σε τρία διαμερίσματα. Δεν υπάρχουν ευρήματα αρχαιότερα του 5ου αιώνα π.Χ. Από τις ενδείξεις λατρευτικής χρήσης, χαρακτηριστικότερες για τον Πάνα και τις Νύμφες είναι οι πήλινες σωληνοειδείς μορφές.
6. Σπηλιά «Νυμφόληπτου», Βάρη. Δύο επιγραφές μαρτυρούν ότι ο Αρχέδημος ο Θηριανός έσκαψε το βράχο για να αφιερώσει τη σπηλιά στις Νύμφες. Ο Βωμός ο αφιερωμένος στον Πάνα έχει την όψη πρόσοψης ιερού. Χαμηλότερα, σε διώροφο βωμό υπάρχει η επιγραφή «Απόλλωνος έρσο». Πλάι, ανάγλυφο εικονίζει άντρα που σπάει πέτρες κρατώντας εργαλεία γλύπτη ή λιθοξόου. Το όνομα «Αρχέδημος» είναι πάλι χαραγμένο δύο φορές. Προς την έξοδο, σμιλεμένο γυναικείο κεφάλι συνοδεύεται από την επιγραφή «Χάριτος». Τα ποικίλα ευρήματα είναι ανάγλυφα, νομίσματα, επιγραφές, αγαλματίδια, αγγεία, λυχνίες. Στην αρχαιότητα η σπηλιά χρησιμοποιήθηκε από το 550 ως τον 2ο αιώνα π.Χ.
7. Σπηλιά των Μεγάρων. Τα λιγοστά ευρήματα υπέδειξαν ότι η σπηλιά ήταν αφιερωμένη στον Πάνα. Καθώς έχει γεμίσει πέτρες, ως σήμερα μόνον οι αρχαιοκάπηλοι την έχουν ερευνήσει συστηματικά.